Иран Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы болған Әли Ларижанидың қазасы тек бір саясаткердің өлімі емес, тұтас саяси жүйенің ішкі логикасын ашып берген оқиғаға айналды. Қуанышбек Қаридің айтуынша, Ларижаниды түсіну үшін оны тек саясаткер ретінде емес, ой адамы әрі жүйенің ішкі ойыншысы ретінде қарау қажет, деп жазады Qazyr.kz.
28 ақпанда Иранның жоғарғы көсемі қайтыс болғаннан кейін Ларижани билік құрылымында уақытша болса да негізгі тұлғалардың біріне айналды. Сол кезеңде көптеген шешімдер оның ықпалымен қабылданғаны белгілі. Алайда көп ұзамай ол Израильдің соққысынан қаза тауып, бұл ақпарат бірден емес, араға уақыт салып барып жарияланды.
Қуанышбек Қаридің пікірінше, бұл кездейсоқтық емес. «Иранда маңызды тұлғалардың өлімі бірден жариялана бермейді. Бұл – жүйенің өзіндік ерекшелігі», – дейді ол.
Ларижанидың тұлғасын тек саясатпен шектеу жеткіліксіз. Оның ең айқын кезеңдерінің бірі – Иран теле-радио ұйымын басқарған жылдары. Дәл осы уақытта елдің медиа кеңістігі өзгеріп, жаңа бағыт алды. Ақпараттық арналар, мәдени және діни бағыттағы бағдарламалар көбейді.
Қуанышбек Қари бұл кезеңді ерекше атап өтеді. «Ларижани медиада жаңа стандарт қалыптастыруға тырысты. Ол ақпаратты тек ішкі аудиторияға емес, сыртқы әлемге де бағыттауды қолға алды», – дейді ол.
Ларижанидың тағы бір ерекшелігі – оның батыс философиясын меңгеруі. Ол Ирандағы діни және консервативтік ортада отырып, батысқа қатысты пікірталастарға еркін қатысқан санаулы тұлғалардың бірі болды.
«Ол батысты тек қарсылас ретінде емес, зерттелетін, түсінілетін өркениет ретінде қарады», – дейді Қуанышбек Қари.
Қайшылықты тұлға
Саяси аренада Ларижани әрдайым аралық фигура болды. Реформаторлар мен консерваторлар арасындағы текетіресте ол екі тараппен де жұмыс істей алатын тұлға ретінде көрінді. Бірақ кейінгі қызметтерінде оның бағыты анықталып, консервативтік лагерьге жақындады.
Мәжіліс төрағасы қызметінде жүрген кезде оның беделі әлсіреп, түрлі саяси шиеленістерге тап болды. Президенттікке қатысуға талпынысы да нәтижесіз аяқталды. Бұл оның саяси карьерасының біртіндеп көлеңкеге кетуіне себеп болды.
Соған қарамастан, халықаралық деңгейде ол маңызды миссияларды атқарды. Ядролық келіссөздер, Ресей және Қытаймен байланыстар – осының бәрінде Ларижанидың рөлі болды.
Қуанышбек Қаридің айтуынша, соңғы кезеңде Ларижани қайтадан белсенділік таныта бастады. «Ол аятолланың сенімді өкілі ретінде аймақ елдеріне барып, келіссөздер жүргізді. Бұл оның жүйедегі орнын қайта күшейткенін көрсетті», – дейді ол.
Бұл жерде тағы бір маңызды жайт байқалады. Иранда ресми және бейресми дипломатия қатар жүреді. Сыртқы істер министрі бір бағытта жұмыс істесе, Ларижани соған параллель басқа арнамен келіссөз жүргізген.
«Бұл – Ирандағы қосарланған билік жүйесінің көрінісі. Бір мемлекет ішінде екі түрлі дипломатия қатар жүреді», – дейді Қуанышбек Қари.
Ларижанидың өмірі мен қызметі қарама-қайшылыққа толы. Ол бір жағынан – жүйенің адамы, екінші жағынан – ойлайтын, талдайтын тұлға. Оның қазасы осы екі қырдың түйіскен жерінде болды.
Қуанышбек Қаридің пікірінше, Ларижанидың тағдыры Иран саясатының табиғатын көрсетеді. «Бұл жерде жеке тұлғаның тағдыры жүйеден бөлек қаралмайды. Саясатта тұрақты одақ жоқ, тек мүдде бар», – дейді ол.
Ирандағы билік жүйесі көпқабатты қорғанысқа ұқсайды. Оның кейбір қабаттары әлсірегенімен, толық күйреу байқалмайды. Ларижанидың қазасы сол құрылымның ішінде жүрген күрделі процестердің бір көрінісі ғана.
Бұл оқиға бір нәрсені анық көрсетті: Ирандағы саясат – ашық алаң емес, тереңде жатқан күрделі механизм.
