Жастар мен цифрлық алаяқтық: Алматыдағы ЖОО-да киберқауіпсіздік дәрістері

Алматы қаласы бойынша Экономикалық тергеп-тексеру департаменті ЖОО студенттеріне цифрлық қауіпсіздік тақырыбында кең көлемді лекциялар өткізіп жатыр. Бұл іс-шара Қазақстан Республикасы Қаржылық мониторинг агенттігінің «Заң және тәртіп» нарративі аясында 2025 жылғы 12–27 қараша аралығында ұйымдастырылады  деп хабарлайды Qazyr.kz

Дәрістер Алматы қаласындағы жоғары оқу орындарының негізгі университеттерінде интерактивті форматта өтуде. Студенттерге цифрлық алаяқтықтың түрлері, соның ішінде фишинг, фейк-қосымшалар, әлеуметтік инженерия, дипфейк сияқты заманауи қауіптер туралы нақты мысалдар көрсетіледі. Арнайы назар кибергигиена дағдыларына аударылады:

• смартфонды кибер­қатерлерден қалай қорғау керек;

• фишингтік сілтемелер мен зиянды қосымшаларды анықтау әдістері;

• жеке деректерді қорғау үшін паролді қалай құру керек, екі факторлы аутентификацияны қалай қолдану қажет;

Сонымен қатар, экономикалық тергеп-тексеру департаментінің мамандары дипфейк технологияларының қауіптілігіне тоқталып, жасанды интеллект арқылы жасалатын жалған бейнелерден өзін қорғау жолдарын түсіндіреді. Жеке цифрлық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің практикалық кеңестері беріліп, студенттерге нақты өмірдегі сценарийлер арқылы интерактивті тапсырмалар ұсынылады.

Бұл сабақтардың басты мақсаты — жастардың цифрлық сауаттылығын арттыру және келешекте ақпараттық құқықбұзушылықтардың, соның ішінде кибер­алаяқтықтың алдын алу.

Бұл маңызды, себебі Қазақстанда цифрлық алаяқтық белсенді өсуде.  Қаржы монит­оринг агенттігінің Анти-Фрод орталығы іске қосылғаннан бері 80 000-нан астам оқиға тіркеліп, бұл алаяқтықтың ауқымын көрсетеді.
Орталық телефоннан алдау, жалған интернет-дүкендер, инвестициялық пира­мидалар, әлеуметтік желілердегі фишинг және несие алаяқтығы сияқты схемалардың алдын алу жүйесін қалыптастырып жатыр.

Сонымен қатар, құқық қорғау органдары мен мемлекеттік құрылымдар цифрлық қауіп­сіздікті нығайтудағы жаңа шараларды жүзеге асыруда. Мысалы, Қазақстанда 2025 жылдан бастап банк саласында ақпараттық қауіпсіздік талаптары күшейтілді: маңызды осалдықтар табылған жағдайда қосымшаларды жаңартуды міндеттеу, сыртқы аудит және ISO/IEC 27001 стандартына сай тексерулерді өткізу талаптары енгізілді.

Сондай-ақ, Цифрлық даму министрлігі мен Ақпараттық қауіпсіздік комитеті цифрлық сауаттылықты арттыруға бағытталған инфрақұрылымды дамытуында. Халықтың хабардарлығы 2024 жылы 80,4%-ға жеткені хабарланған.
Осы контекстте, Экономикалық тергеп-тексеру департаментінің студенттерге арналған лекциялары — еліміздің цифрлық қауіпсіздік саясатының маңызды бөлігі.

Ал Алматы қаласындағы жастардың цифрлық сауаты — жалпы халықтың да маңызды мәселесі. Әсіресе университет студенттері – онлайн сауда, банктік сервистерді, әлеуметтік желілерді белсенді пайдаланатын топ, сондықтан оларға киберқауіпсіздік дағдыларын үйрету өте өзекті. Сонымен бірге, осындай лекциялар Қазақстандағы мемлекеттік «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасына сәйкес келеді, ол азаматтардың цифрлық дағдыларын арттыруға бағытталған.

Оқу барысында студенттер цифрлық құқықбұзушылықтың заңдық аспектілерін де қарап шығатын болады: алаяқтық фактілері қалай тергеледі, Қаржылық мониторинг агенттігінің рөлі қандай, және шабуыл жасаушыларды қалай анықтайды. Бұл жас буынды ақпараттық қауіпсіздікке қатаң көзқараспен қарауға үйретіп, цифрлық алаяқтықтың құрбаны болу тәуекелін төмендетеді.

Сонымен қатар, студенттерге келешекте цифрлық саласында маман болуға мүмкіндік ашатын практикалық білім беріледі: киберқауіп­сiздiкті сақтау үшін қандай құралдар қолдану керек, деректерді қалай шифрлау, қауіп қатерлерді қалай алдын-ала болжау және жауап беру әдістері.

Осылайша, Алматы қаласындағы «Заң және тәртіп» аясындағы лекциялар – цифр­дық қауіпсіздік мәдениетін қалыптастыру, жастарды сандық алаяқтықтан қорғануға үйрету және еліміздің киберкеңістігін қауіпсіз әрі саналы пайдаланатын қоғамды дамытуға бағытталған маңызды бастама.