Қазақстан тәуелсіздік алғаннан бері азаматтық қоғам үрдістері билік пен халық арасындағы дәнекер болуда. Бастапқыда бұл үрдіс саяси трансформацияға ұмтылыс болса, соңғы онжылдықта ол күнделікті өмірдің бөлігіне айналды. «Халық үніне құлақ асатын мемлекет» қағидаты енді қағаздағы ұран емес, шынайы әрекеттерге көшті. Бүгінде азаматтар тек тыңдаушы емес, шешім қабылдауға қатысушы.
Сарапшылардың пікірі бұл өзгерістердің маңызын одан әрі айқындайды. Қоғам белсендісі Айдана Әділқызы референдумды азаматтық қоғам мен биліктің өзара іс-қимылының басты құралы ретінде бағалайды. Оның айтуынша, референдум – халықтың шешім қабылдау процесіне тікелей араласу мүмкіндігі. Бұл тек саяси механизм ғана емес, билік пен қоғам арасындағы сенімге апарар көпір. Шындығында, халықтың дауыс беру арқылы пікірін білдіруі азаматтық қоғамның ең биік белесі. Бұл жерде мәселе тек нәтижеде емес, халықтың өз сөзін айтуға құқығы бар екенін сезінуінде жатыр.
Қазір Қазақстанда он мыңнан астам үкіметтік емес ұйым жұмыс істейді. Экология, білім беру, жастар саясаты, мәдениет, гендерлік теңдік, құқық қорғау – бәрі де қоғамның жанды салалары. Мемлекет оларға жыл сайын грант бөледі. Бұл гранттар – жай ғана қаржылай қолдау емес, әлеуметтік мәселелердің шешімін табудың нақты құралы. Әсіресе жастар мен әйелдер қауымына арналған жобалардың көбеюі – елдің жаңаруына дем беріп отырған қуатты фактор. Жастардың идеялары тыңдалып, әйелдердің бастамалары қолдау тапқанда, қоғамдағы әділдік пен теңдіктің тамыры тереңдейді.
Азаматтық қоғамды дамытуға бағытталған бұл шаралар тек ресми есептерде ғана емес, күнделікті өмірде көрініс тауып отыр. Бүгінде кез келген ауылда немесе қалада шағын да болса ҮЕҰ-дың жобасын көруге болады. Жастарға арналған тіл курстары, әйелдерге арналған кәсіпкерлік тренингтері, экологиялық сенбіліктер, инклюзивті орта қалыптастыру жобалары. Бұл істердің барлығы бір-бірінен бөлек емес, елдің тұтас жаңғыруының бөлшегі.
Сарапшылардың тағы бір пікірі назар аударарлық, азаматтық қоғам бұйрықпен тұрмайды. Оның тірегі ашықтық пен сенім. Халықтың мұңын тыңдап, оның пікірін ескергенде ғана қоғам алға жылжиды. Бұл ой бүгінгі күннің шындығына айналып отыр. Мемлекет пен қоғам сабақтаса әрекет еткенде ғана елдің болашағы берік болатынын уақыттың өзі дәлелдеп келеді.
Қарапайым тілмен айтсақ, азаматтық қоғам бір ауылдың мектебін жөндеуге үлес қосқан ҮЕҰ-дың еңбегі де, әйелдерге жаңа мамандық үйреткен тренинг те, жастардың өз қаласын абаттандыруға жұмылған жобасы да осы қоғамның шынайы бет-бейнесі. Бұл – халықтың даусы естілген, биліктің жауабы берілген қоғам. Осылайша, Қазақстандағы азаматтық қоғам – тірі ағзаға айналды. Оның әр тамыры халықтың белсенділігінде, әр тынысы биліктің тыңдауында. Азаматтық қоғамның қуаты мемлекетке қарсы емес, онымен бірге өркендеуге бағытталған. Сондықтан да оның шынайы күші сөзде емес, істе, ортақ жауапкершілікте. Тек осы жолмен ғана біз болашаққа сенімді қадам жасай аламыз.
Нұрлан Шарханұлы
